Herdenken, ds. Thijs Oosterhuis

Herdenken

Op woensdag 5 Juli was ik uitgenodigd om een overdenking te houden bij de herdenkingsplechtigheid naar aanleiding van de ramp met de Zr. Ms. Adder. De Adder was een schip van de Koninklijke Marine, dat 135 jaar geleden met man en muis is vergaan voor de kust van Scheveningen.

Eerlijk gezegd zat ik een beetje met deze uitnodiging in mijn maag, want is het wel zinvol om een ramp die zo lang geleden heeft plaatsgevonden en die geen grote plaats meer inneemt in het collectieve geheugen, nog zo nadrukkelijk te herdenken.

Een zwarte bladzijde was het in de geschiedenis van de Koninklijke Marine, dat wel en er zijn lessen uit getrokken. Zo is naar aanleiding van deze ramp een systeem opgezet van kustbewaking, waaruit onze kustwacht is voortgekomen.

Maar wie treurt er nog over de slachtoffers van deze ramp. Het leed dat toen werd geleden, wordt nu door niemand meer gevoeld. Neem dan de ramp met de MH17, of de brand in Londen. Het leed van die rampen wordt nog dagelijks door duizenden mensen gevoeld.

Toen ik me echter een beetje ging verdiepen in die noodlottige reis van de Zr.Ms. Adder op de 5e juli van het jaar 1882 merkte ik dat er bij mij iets veranderde. Ik zag de bemanning zwoegen om dat logge schip op koers te houden, de stokers die het vuur moesten beschermen tegen het inkomende water, de hopeloze strijd, de paniek en de doodsangst.

Wat een routinematige verplaatsing had moeten zijn van een schip dat bestemd was voor de beveiliging van het binnenwater, veranderde in een nachtmerrie. Gezinnen werden vaderloos, zonen kwamen niet meer thuis.

Door me te verdiepen in de ramp met de Adder werd ik me bewust van een heel bijzondere eigenschap waar wij als mensen over beschikken. Wij hebben niet alleen het vermogen om betrokkenheid en compassie te voelen met onze directe naasten maar, als we ons laten raken door hun verhaal, ook met hen die in ruimte tijd en tijd ver van ons af staan.

Voor de slachtoffers van de ramp in 1882 heeft mijn compassie geen betekenis. Ik heb hen niets meer te bieden, maar zij mij wel. Door me in te leven in wat zij en hun geliefden hebben doorgemaakt in het verleden, gaat er een venster open naar het heden. Ineens realiseer ik me dat wat toen gebeurde nog steeds gebeurt. De hopeloze strijd om niet zeewaardig bootjes drijvende te houden, de paniek en de doodsangst. Gezinnen die vaderloos worden en zonen die niet meer thuis komen. Het is aan de orde van de dag.

Soms hebben we het verleden nodig om ons beter bewust te zijn van wat er vandaag om ons heen gebeurt. Zo heeft de ramp met de Adder voor mij een gezicht gegeven aan de anonieme slachtoffers op zee van vandaag.

Vlootpredikant Thijs Oosterhuis

Den Helder, 13 juli 2017